|
İZ DÜŞÜM(PROJEKSİYON) Dünya’nın küresel şeklinin düzlem üzerine aktarılması sırasında izdüşüm (tasvir)uzunluk, alan ve açılarda bozulmalar(deformasyon) meydana gelir. Engebenin fazla olduğu ve geniş alanların gösterildiği haritalarda hata oranı artar.Engebenin az olduğu ve küçük alanların gösterildiği haritalarda hata oranı daha az gerçekleşir. Bu coğrafi unsurların aynı haritada tamamen doğru gösterilebilmesi bu gün için mümkün değildir. Ancak bozulmaların azaltılması amacıyla projeksiyon adı verilen çizim yöntemlerinden faydalanılır. Küre yüzeyinin düzlem üzerine aktarılması sırasında meydana gelen bozulmalar; 1.Açılarda 2.Uzunluklarda 3.Alanlardaoluşabilmektedir. Meydana gelen bozulmalar çizim ölçeğine, ölçülecek bölgenin yerine ve büyüklüğüne bağlı olarak değişen ölçülerde oluşabilmektedir.Alan koruyan projeksiyonlar büyük açı deformasyonlarına, açı koruyan projeksiyonlar ise büyük alan deformasyonlarına neden olurlar. Bu bozulmaların azaltılması amacıyla açılabilir bir yüzey üzerine kürenin projeksiyonu yapılır.Açılabilir bu yüzey bir düzlem, bir silindir veya bir koni olabilir. PROJEKSİYONUN YÜZEYİNE GÖRE A.SİLİNDİRİK PROJEKSİYON(ŞEKİL KORUYAN PROJEKSİYONLAR):
Saydam küre üzerine kıtaların sınırları ile paralel ve meridyenler çizilir,kürenin merkezine bir ışık kaynağı yerleştirilir.Işığa duyarlı kağıt, silindir haline getirilerek küre üzerine sarılır.Kağıt üstüne düşen gölgeler belirlenir. BU YÖNTEMDE: 1.Özellikle Ekvator ve çevresi gerçeğe yakın biçimde çizilebilmektedir. 2.Meridyenler paralelleri dik olarak keser bu nedenle açılar, gerçek durumuna uygun olarak çizilebilir. 3.Ekvatordan kutuplara doğru gidildikçe alanlarda bozulma meydana gelir. (Gerçekten daha büyük görünür) Bu haritalarda,Görönland Adası Avustralya kıtası kadar görünür. 4.Bu yöntem deniz ve hava yolu ulaşımında kullanılan haritaların hazırlanmasında kullanılır.
B.DÜZLEM PROJEKSİYON(AÇI KORUYAN PROJEKSİYONLAR):
Bir düzlemin kutup noktasına teğet biçimde küre üzerine yerleştirilmesiyle elde edilir.
BU YÖNTEMDE: 1.Bozulmanın en az olduğu alan kağıdın küre yüzeyine temas ettiği (kutuplar çevresi)yerde gerçekleşir.Bu noktalardan uzaklaşıldıkça bozulma artmaktadır. 2.Açılar korunur. 3.Şekil ve alanlarda bozulmalar meydana gelir. 4.Özellikle dar alanların ve büyük ölçekli haritaların çiziminde kullanılır.
C.KONİK PROJEKSİYON(ALAN KORUYAN PROJEKSİYONLAR):
Işığa duyarlı olan kağıt koni biçiminde kullanılır.Kağıt orta enlemlere değecek biçimde küre üzerine yerleştirilir.
BU YÖNTEMDE: 1.Bozulmanın en az olduğu alanlar orta enlemlerdir.Bu nedenle özellikle orta enlemler ve çevresindeki alanların çiziminde kullanılır. 2.Orta enlemlerden kutuplara ve Ekvatora doğru gidildikçe şekillerde büyüme ve bozulmalar meydana gelir. 3.Bu projeksiyonlarda meridyenler kutuplarda birleşir.Bu nedenle alanlar gerçeğe yakın olarak çizilir. 4.Meridyenler paralelleri her yerde dik kesmediğinden şekil,açı ve bunlara bağlı olarak uzunluk oranlarında bozulmalar meydana gelir. 5.Alan hesaplamalarında bunlar kullanılmalıdır.Aksi halde doğru sonuçlara ulaşılamaz.
Projeksiyonlar projeksiyon şeklinin duruş biçimine göre ve ışık kaynağının yerine göre de sınıflandırılmaktadırlar: PROJEKSİYON ŞEKLİNİN DURUŞ BİÇİMİNE GÖRE 1.Kutupsal(normal)Projeksiyonlar:Projeksiyon yüzeyi kutba teğettir. 2.Ekvatoral(transversal) Projeksiyon: Projeksiyon yüzeyi Ekvatora teğettir. 3.Eğik(oblik)Projeksiyonlar: Projeksiyon yüzeyi herhangi bir noktaya teğettir. 4.Kesici Projeksiyonlar: Düz,silindirik veya konik yüzeyli projeksiyonlar küreyi kesiyorsa,kestikleri noktalara göre isim alırlar,Kutupsal kesici,Ekvatoral kesici,eğik kesici projeksiyonlar. IŞIK KAYNAĞININ YERİNE GÖRE 1.Ortografik Projeksiyonlar:Işık kaynağının sonsuzda olduğu ve paralel geldiği kabul edilir. 2.Stereografik Projeksiyonlar:Işık kaynağının küre yüzeyi üzerinde bulunur. 3.Merkezi Projeksiyonlar:Işık kaynağı kürenin merkezindedir. |
Yorumlar